آزمایش Ferritin یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های بررسی وضعیت ذخایر آهن بدن است. فریتین پروتئینی است که آهن را در سلول‌های بدن ذخیره می‌کند و در زمان نیاز، آن را آزاد می‌سازد. اندازه‌گیری سطح فریتین در خون به پزشک کمک می‌کند تا میزان ذخایر آهن بدن را ارزیابی کرده و بیماری‌هایی مانند کمبود آهن، کم‌خونی فقر آهن، هموکروماتوز و برخی بیماری‌های التهابی را تشخیص دهد.

برخلاف آزمایش Iron که مقدار آهن در گردش خون را اندازه‌گیری می‌کند، آزمایش Ferritin نشان می‌دهد بدن چه میزان آهن ذخیره کرده است. به همین دلیل این آزمایش یکی از دقیق‌ترین روش‌ها برای تشخیص زودهنگام کمبود آهن محسوب می‌شود؛ حتی زمانی که سطح هموگلوبین هنوز طبیعی است.

فریتین چیست؟

فریتین یک پروتئین ذخیره‌کننده آهن است که عمدتاً در کبد، طحال، مغز استخوان و عضلات یافت می‌شود. این پروتئین نقش مهمی در تنظیم تعادل آهن بدن دارد. زمانی که بدن به آهن نیاز پیدا می‌کند، فریتین بخشی از آهن ذخیره‌شده را آزاد می‌کند تا برای ساخت هموگلوبین، گلبول‌های قرمز و بسیاری از آنزیم‌های حیاتی مورد استفاده قرار گیرد.

اگر ذخایر آهن بدن کاهش پیدا کند، سطح فریتین معمولاً زودتر از سایر شاخص‌های آزمایشگاهی کاهش می‌یابد. به همین دلیل پزشکان از این آزمایش برای تشخیص زودهنگام کمبود آهن استفاده می‌کنند. از سوی دیگر، افزایش غیرطبیعی فریتین نیز می‌تواند نشانه بیماری‌های التهابی، عفونت‌ها، بیماری‌های کبدی یا اضافه‌بار آهن باشد.

اجزای پنل آهن خون.

آمادگی قبل از آزمایش Ferritin

در اغلب موارد انجام آزمایش فریتین نیاز به ناشتایی ندارد؛ با این حال اگر این آزمایش به همراه Iron، TIBC یا سایر آزمایش‌های مرتبط با متابولیسم آهن درخواست شده باشد، ممکن است پزشک ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی را توصیه کند.

• در صورت توصیه پزشک ناشتا باشید.
• مصرف مکمل‌های آهن را طبق نظر پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید.
• در صورت ابتلا به بیماری حاد یا عفونت، پزشک را مطلع کنید.
• داروهای مصرفی خود را پیش از نمونه‌گیری اعلام نمایید.
• بهتر است نمونه‌گیری در ساعات اولیه صبح انجام شود.

مقادیر طبیعی آزمایش Ferritin

محدوده طبیعی فریتین ممکن است بسته به سن، جنس، روش اندازه‌گیری و آزمایشگاه متفاوت باشد؛ بنابراین همیشه تفسیر نهایی باید بر اساس محدوده مرجع درج‌شده در برگه آزمایش انجام شود. جدول زیر تنها محدوده‌های رایج را نشان می‌دهد.

تفسیر نتایج آزمایش Ferritin

سطح فریتین نشان‌دهنده میزان ذخایر آهن بدن است. کاهش فریتین معمولاً اولین علامت کاهش ذخایر آهن محسوب می‌شود، در حالی که افزایش آن می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله التهاب، بیماری‌های کبدی یا تجمع بیش از حد آهن ایجاد شود.

فریتین پایین به چه معناست؟

پایین بودن سطح فریتین معمولاً نشان‌دهنده کاهش ذخایر آهن بدن است و در صورت درمان نشدن می‌تواند به کم‌خونی فقر آهن منجر شود. حتی اگر هموگلوبین هنوز طبیعی باشد، کاهش فریتین می‌تواند نشانه شروع کمبود آهن باشد.

علائم پایین بودن Ferritin

• خستگی و ضعف مداوم
• رنگ‌پریدگی پوست
• ریزش مو
• شکنندگی ناخن‌ها
• کاهش تمرکز
• سرگیجه
• تنگی نفس هنگام فعالیت
• سردردهای مکرر
• احساس سردی دست و پا

فریتین بالا به چه معناست؟

افزایش فریتین همیشه به معنی زیاد بودن آهن بدن نیست. از آنجا که فریتین یک پروتئین فاز حاد نیز محسوب می‌شود، در بسیاری از بیماری‌های التهابی یا عفونی نیز افزایش پیدا می‌کند.

علائم احتمالی فریتین بالا

• درد مفاصل
• خستگی مزمن
• درد شکم
• تغییر رنگ پوست
• بزرگ شدن کبد
• اختلال عملکرد قلب در موارد شدید

چه عواملی بر نتیجه آزمایش Ferritin تأثیر می‌گذارند؟

• مصرف مکمل‌های آهن
• انتقال خون
• بارداری
• قاعدگی
• عفونت‌های حاد
• بیماری‌های التهابی
• بیماری‌های کبدی
• بیماری‌های کلیوی
• برخی داروها

چه افرادی بهتر است آزمایش Ferritin انجام دهند؟

• افراد مبتلا به کم‌خونی
• افرادی که دچار ریزش موی شدید هستند
• بانوان با قاعدگی‌های شدید
• زنان باردار
• افراد دارای خستگی مزمن
• اهداکنندگان مکرر خون
• بیماران مبتلا به بیماری‌های گوارشی
• افراد مشکوک به هموکروماتوز
• بیماران مبتلا به بیماری‌های کبدی

سؤالات متداول

جمع‌بندی

آزمایش Ferritin یکی از دقیق‌ترین روش‌ها برای ارزیابی ذخایر آهن بدن است و نقش مهمی در تشخیص زودهنگام کمبود آهن، بررسی علل کم‌خونی، پایش درمان و شناسایی اضافه‌بار آهن دارد. از آنجا که تغییرات سطح فریتین می‌تواند در بسیاری از بیماری‌های التهابی، کبدی و متابولیک نیز مشاهده شود، تفسیر این آزمایش باید همواره همراه با سایر یافته‌های آزمایشگاهی و شرایط بالینی بیمار انجام شود.